ჩეხეთი

ჩეხეთიშ რესპუბლიკა
ჩეხეთიშ რესპუბლიკა ჩეხ. Česká republika; ჩეხეთი
შილა
	ჰიმნი: Kde domov můj (ჩეხური); "სოდე ჩქიმი ჸუდე რენ"; ;
	ჩეხეთიშ ორენი
ნანანოღა; (დო უკაბეტაშ ნოღა)	პრაღა; 50°05′ ოორ. გ. 14°28′ ელ. გ. /
ოფიციალურ ნინა(ეფი)	ჩეხური
რელიგია	56.9% ვარელიგიურობა ; 11.7% ქირსიანობა 9.3% კათოლიციზმი; 2.4% შხვა ქირსიანული გემაჸვენჯობა; ; ; 1.2% შხვა; 30.1% გამაშ უმუშო;
თარობა	უნიტარულ საპარლამენტო რესპუბლიკა
ფართობი
მახორობა
ედპ (ჸუპ)	2024 ფასებათ
აგი (2022)	0.895 (32-ა)
ვალუტა	კრონა (CZK)
ბორჯიშ ორტყაფუ	CET +1
ქიანაშ კოდი	CZ
Internet TLD	.cz
ოტელეფონე კოდი	+420

ჩეხეთიშ რესპუბლიკა,^{[კომ. 2]}^[5] თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ ჩეხეთი^{[კომ. 3]}^[6] დო ისტორიულო ჩინებულ მუჭოთ ბოჰემია,^[7] — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს ავსტრია, ბჟადალშე — გერმანია, ოორუე-ბჟაეიოლშე — პოლონეთი დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — სლოვაკეთი.^[8] ჩეხეთიშ რესპუბლიკას უღჷ გვალამ ლანდშაფტი, ნამუშ ფართობ რე 78 871 კმ², უმენტაშო ზჷმიერ კონტინენტალურ დო ოკიანურ კლიმატით. ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა რე პრაღა; შხვა კაბეტ ნოღა რე: ბრნო, ოსტრავა, პლზენი დო ლიბერეცი.

IX ოშწანურაშ დალიას დირსხჷ ბოჰემიაშ სათაროქ კაბეტ მორავიაშ აკოდგინალუას. 1002 წანას ოფიციალურო რდჷ აღიარაფილ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ საიმპერიო ღვენათ, 1198 წანას გჷნირთუ ომაფეთ.^[9]^[10] 1526 წანაშ მოჰაჩიშ ბურჯაფიშ უკულ ჩეხეთიშ არძა ომაფე დიხაქ თაშ-თაშ ჰაბსბურგეფიშ მონარქიაშ აკოდგინალუაშა გენშართჷ. მეხოლაფირო ოშ წანაშ უკული, ბოჰემიას პროტესტანტულ ებუძოლქ გჷმიჭანუ ეჩდოვითწანიან ლჷმა. ჩე გვალაშ ბურჯაფიშ უკული, ჰაბსბურგეფქ გიმანგარუეს მუნეფიშ ხემანჭუაფა. 1806 წანას, საღორონთო რომიშ აკოცჷმაშე, ჩეხეთიშ ომაფე დიხეფქ ავსტრიაშ იმპერიაშ ნორთო გჷნირთეს.

XIX ოშწანურას ჩეხურ დიხეფს მოხვადჷ შანულამ ინდუსტრიალიზაციაქ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ აკოცჷიუ ავსტრია-უნგრეთიქ, 1918 წანას რეგიონიშ უმენტაშ ნორთიქ ჩეხოსლოვაკიაშ პირველ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა გენშართჷ.^[11] ჩეხოსლოვაკია ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ ევროპაშ აკა ქიანა რდჷ, ნამუთ საპარლამენტო დემოკრატიათ სქიდუდჷ ლჷმეფოშქაშე პერიოდის.^[12] 1938 წანას მიუნხენიშ აპიჯალათ, ნაცისტირ გერმანიაქ სისტემურ კონტროლშა გეჭოფჷ ჩეხურ დიხეფი. 1945 წანას ჩეხოსლოვაკეთიქ აკიდგინჷ დო სუმ წანაშ უკული, 1948 წანაშ სახენწჷფო მინორთათ, კომუნისტურ სოციალისტური კარეშ სახენწჷფოთ გჷნირთუ. თარობაშ დო ეკონომიკაშ ლიბერალიზაციაშ ცადებეფქ 1968 წანაშ პრაღაშ აფუნიშ მალობაშის ქინირაბადჷ სხუნუეფიშ ქიანაშა მინობურსაფით. 1989 წანაშ გერგობათუთას, ხავერდამი რევოლუციათ ქიანას გეთჷ კომუნისტურ გამაგალაქ დო აკიდგინჷ დემოკრატიაქ. 1992 წანაშ 31 ქირსეთუთას, ჩეხოსლოვაკიაქ თინჩალო აკოცჷიუ, თიშ აკმადგინალ ნორთეფს გიჭყჷ ჟირ ზოხორინელ სახენწჷფოქ — ჩეხეთიშ რესპუბლიკა დო სლოვაკეთი.

ჩეხეთიშ რესპუბლიკა რე უნიტარულ საპარლამენტო წუმოძინელ ქიანა, წუმოძინელ მაღალმიშნაველამ სოციალურ საბაზარო ეკონომიკათ. თინა რე ჯგირობურ სახენწჷფო ევროპულ სოციალურ მოდელით, უნივერსალურ ჭყანთხილუათ დო უფასე საუნივერსიტეტო გონათუათ. ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსის 32-ა აბანს იკენს. ჩეხეთიშ რესპუბლიკა გეჸვენჯ ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: გოერო, ნატო, ევროპაშ რსხუ, ეკონომიკურ წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია, ეუწო, ევროპაშ სხუნუ დო ვიშეგრადიშ ბუნა.

ჯოხოდვალა

ოფიციალური: ჩეხეთიშ რესპუბლიკა.
ოდაბადური: Čechy; Česká republika.
ეტიმოლოგია მოურს ჯინჯი მახორუეფიშ ეთნონიმშე. ლათინური ჯოხო Bohemia დო გერმანულო Böhmen-ქ გიადუ კულტური ტომეფიშ ბოიაშ მეჯინათ, ნამუეფით თაქ ჯვ. წ. II ოშწანურაშე ოხორანდეს.

გეოგრაფია

ქიანა იდვალუაფუ ცენტრალურ ევროპას. ომძღჷ ქიანეფი: პოლონეთი, სლოვაკეთი, ავსტრია, გერმანია. ფართობი რე 78.866 კვ.კმ.

სახენწჷფო

სახენწჷფო სისტემა: დემოკრატიული რესპუბლიკა.
სახენწჷფოშ მადუდე: პრეზიდენტი ვაცლავ კლაუსი Vaclav KLAUS (2003).
თარობაშ მადუდე: პრემიერ-მინისტრი.
კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ჟირპალატამი პარლამენტი (81+200 მაკათური).
ადმინისტრაციული დორთუალა: 13 აკანი (kraj) დო ნანანოღა (hlavni mesto).

დემოგრაფია

მახორობა: 10,506,813 (2009), თენეფშე 98% ჩეხეფი, 13% მორავიარეფი, 3,5% სლოვაკეფი.
ოფიციალური ნინა: ჩეხური.
რელიგია - კათოლიციზმი.
ნანანოღა - პრაღა (1.170 ვითოში).
ნოღეფი: ბრნო (376), ოსტრავა (318), პლზენი (165), ოლომოუცი (103), ლიბერეცი (100) .

ისტორია

1993 წანას რინელი ჩეხოსლოვაკიაშ რესპუბლიკაქ ხავერდოვანი რევოლუციაშ შარათ შვიდობიანო გირთჷ ჟირ დუდიშულ სახენწჷფოთ - ჩეხეთიშ რესპუბლიკათ დო სლოვაკეთიშ რესპუბლიკათ. 2003 წანაშახ ქიანაშ პრეზიდენტი რდჷ რინელი დისიდენტი დო დრამატურგი - ვაცლავ ჰაველი. 1999 წანას ქიანაქ ნატოშა მიშელჷ, 2004 წანას - ევროკავშირშა.

მონძეობა

პრაღა - ისტორიული ცენტრი (XIII — XVII ოშწ.), კარლიშ ხინჯი (XIV ოშწ.), პრაღაშ დოხორე (XV ოშწ.), წმ. ვიტიშ ოხვამე (XIV ოშწ.), რატუშა XIV ოშწ.;
ბრნო - წმ. პეტრეშ დო პავლეშ ოხვამე (XV ოშწ.), რატუშა (XVI ოშწ.);
პლზენი - წმ. ბართლომეშ ოხვამე (XIII ოშწ.), რატუშა (XVI ოშწ.);
ჩესკი კრუმლოვი - ისტორიული ცენტრი;
კუტნა ჰორა - შქა ოშწანურეფიშ ვარჩხილიშ ნოღა;
ტელჩი - ჯვეში ნოღა.

ჩინებული ჩეხეფი

პოლიტიკოსეფი - გუსტავ ჰუსაკი, ვაცლავ ჰაველი;
ჭარუეფი - კარელ ჩაპეკი, იაროსლავ ჰაშეკი;
კომპოზიტორეფი - ანტონინ დვორჟაკი, ბედრჟიხ სმეტანა;
რეჟისორი - მილოშ ფორმანი;

სპორტსმენეფი: ემილ ზატოპეკი (ძალეოსანობა), ვერა ჩასლავსკა (ტანვარჯიში), ვერა მენჩიკი (ჭადრაკი), ივან ლენდლი, მარტინა ნავრატილოვა, იანა ნოვოტნა, მარტინა ჰინგისი (არძა ჩოგბურთი); იარომირ იაგრი (ჰოკეი).

რესურსეფი ინტერნეტის

Czech Republic Archived 2014-09-14 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. .
Governmental website.
Presidential website.
Portal of the Public Administration.
Chamber of Deputies Archived 2007-10-20 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. .
Senate Archived 2006-06-19 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. .
The Prague Post.
CzechNews.
Czech News Agency News.
Prague Daily Monitor.
Radio Prague.
Czech Statistical Office Archived 2011-01-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. .
Czech Tourism Official travel site of the Czech Republic.

კომენტარეფი

↑ თაშნეშე დომენი .eu გჷმირინაუფუ ევროპაშ რსხუშ შხვა მაკათურ სახენწჷფოეფწკჷმა ართო.
↑ ⁱ/tʃɛk/ CHEK;^[4] Česká republika cs.
↑ ⁱ/ˈtʃɛkiə/ CHEK-ee-ə; Česko cs.

სქოლიო

↑ Czech language. Czech Republic – Official website. Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic. კითხირიშ თარიღი: 14 November 2011.
↑ Population of cohesion regions, regions and districts of the Czech Republic, 1 January 2024. Czech Statistical Office (17 May 2024).
1 2 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Czechia). International Monetary Fund (22 October 2024). კითხირიშ თარიღი: 9 November 2024.
↑ Oxford English Dictionary. კითხირიშ თარიღი: 13 September 2014.
↑ Publications Office — Interinstitutional style guide — 7.1. Countries — 7.1.1. Designations and abbreviations to use. Publications Office. კითხირიშ თარიღი: 8 October 2024.
↑ the Czech Republic. The United Nations Terminology Database. კითხირიშ თარიღი: 28 November 2023.
↑ From Bohemia to Czechia (12 July 2016). კითხირიშ თარიღი: 1 June 2021.
↑ Information about the Czech Republic. კითხირიშ თარიღი: 25 March 2016.
↑ The Path of Czech Constitutionality (cs, en). 1st edition pp. 10–11. Úřad Vlády České Republiky (The Office of the Government of the Czech Republic) (2010). კითხირიშ თარიღი: 31 October 2012.
↑ Čumlivski, Denko (2012). 800 let Zlaté buly sicilské (cs). National Archives of the Czech Republic (Národní Archiv České Republiky). კითხირიშ თარიღი: 31 October 2012.
↑ (2013) Encyclopedia of the Cold War. Routledge, ხს. 76. ISBN 978-1135923112.
↑ Timothy Garton Ash The Uses of Adversity Granta Books, 1991 ISBN 0-14-014038-7 p. 60

[4] თაშნეშე დომენი .eu გჷმირინაუფუ ევროპაშ რსხუშ შხვა მაკათურ სახენწჷფოეფწკჷმა ართო.

[6] ⁱ/tʃɛk/ CHEK;^[4] Česká republika cs.

[8] ⁱ/ˈtʃɛkiə/ CHEK-ee-ə; Česko cs.

[1] Czech language. Czech Republic – Official website. Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic. კითხირიშ თარიღი: 14 November 2011.

[2] Population of cohesion regions, regions and districts of the Czech Republic, 1 January 2024. Czech Statistical Office (17 May 2024).

[IMFWEO.CZ-3] 1 2 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Czechia). International Monetary Fund (22 October 2024). კითხირიშ თარიღი: 9 November 2024.

[5] Oxford English Dictionary. კითხირიშ თარიღი: 13 September 2014.

[7] Publications Office — Interinstitutional style guide — 7.1. Countries — 7.1.1. Designations and abbreviations to use. Publications Office. კითხირიშ თარიღი: 8 October 2024.

[9] the Czech Republic. The United Nations Terminology Database. კითხირიშ თარიღი: 28 November 2023.

[10] From Bohemia to Czechia (12 July 2016). კითხირიშ თარიღი: 1 June 2021.

[11] Information about the Czech Republic. კითხირიშ თარიღი: 25 March 2016.

[The_Path-12] The Path of Czech Constitutionality (cs, en). 1st edition pp. 10–11. Úřad Vlády České Republiky (The Office of the Government of the Czech Republic) (2010). კითხირიშ თარიღი: 31 October 2012.

[13] Čumlivski, Denko (2012). 800 let Zlaté buly sicilské (cs). National Archives of the Czech Republic (Národní Archiv České Republiky). კითხირიშ თარიღი: 31 October 2012.

[14] (2013) Encyclopedia of the Cold War. Routledge, ხს. 76. ISBN 978-1135923112.

[Ash0-15] Timothy Garton Ash The Uses of Adversity Granta Books, 1991 ISBN 0-14-014038-7 p. 60

[1]

[2]

[3]

[კომ. 1]

[კომ. 2]

[5]

[კომ. 3]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[4]